Ayak gut artriti ve tofüs

Özet

Gut, monosodyum ürat kristallerinin eklem ve yumuşak dokularda birikmesiyle oluşur; ayakta özellikle birinci metatarsofalangeal eklem sık tutulur. Tek enerjili BT kronik tofüsleri ve bunlarla ilişkili kemik erozyonlarını gösterebilir; çift enerjili BT uygun materyal ayrıştırmasıyla ürat depozitlerini renk kodlu olarak haritalayabilir. Tek enerjili BT'de erozyon ve yumuşak doku kitlesi gut için tek başına özgül değildir; negatif BT de erken kristal birikimini dışlamaz. Tendon ve eklem çevresindeki kristal birikimi ile kemik erozyonlarının birlikte değerlendirilmesi yapısal hastalık yükünü tanımlamaya yardımcı olur.

Faz ve pencere

Kontrastsız tanısal

Kemik algoritmasında kronik hastalıktaki iyi sınırlı, sklerotik kenarlı kortikal oyuklar ve üstten sarkan (overhanging) kenar; yumuşak doku penceresinde eklem ya da tendon komşuluğundaki yüksek atenüasyonlu nodüler tofüs görülebilir. Çift enerjili edinim varsa materyal ayrıştırma çıktısı ürat depozitlerini renk kodlar; bu harita gri tonlu anatomik kesitlerle birlikte okunur.

Önerilen pencereler: Kemik (G 1800 / M 400), Yumuşak doku (G 400 / M 40).

BT bulguları

• İyi sınırlı juxtaartiküler oyuk (punched-out erozyon) tofüs komşuluğunda gelişebilir; erozyonlar ekstraartiküler, paraartiküler veya intraartiküler yerleşebilir.
• Sklerotik, üstten sarkan (overhanging) kenar — erozyon çevresindeki kortikal dudak defektin üzerinden dışa doğru uzanır; bu klasik görünüm daha çok geç dönem hastalıkta görülür.
• Görece korunmuş eklem aralığı — belirgin tofüs ve kemik erozyonları varken eklem aralığı hastalığın geç dönemine kadar korunabilir.
• Yüksek atenüasyonlu tofüs — periartiküler yumuşak doku kitlesi eklem içinde, bursa veya tendon çevresinde yerleşebilir; tek enerjili BT'deki yumuşak doku kitlesi ya da erozyon tek başına gut tanısına özgü değildir.
• Tendon boyunca depozit — DECT ile eklem dışı tendon tutulumu saptanabilir; sık tarif edilen ayak-ayak bileği alanları Aşil ve peroneal tendonlardır.
• DECT ürat haritası — materyal ayrıştırma ile kodlanan ürat depozitleri renkli haritada gösterilir; odaklar eklem, tendon veya başka yumuşak dokularda bulunabilir ve gri kesitlerle anatomik uyumu doğrulanmalıdır.

Normalde

Sağlam birinci MTP'de metatars başı ile proksimal falanks tabanı karşılıklı eklemleşir; kortikal konturlar kesintisiz ve eklem aralığı korunmuştur. Gri kaynak kesitlerde kortikal oyuk, üstten sarkan kenar ve yumuşak doku tofüsünü birlikte değerlendir; DECT haritasında tırnak yatağı veya bası yüzeylerindeki yüzeysel renklenmeyi gerçek depozit sayma.

Ayırıcı tanı

Romatoid artrit

birden çok eklemde marjinal erozyon, uniform eklem aralığı kaybı ve periartiküler osteopeni görülebilir; gutta iyi sınırlı sklerotik erozyonlar ve tofüs eşlik edebilir.

Septik artrit

görüntüleme bulguları gutla örtüşebilir ve iki hastalık birlikte bulunabilir; gut lehine DECT bulgusu eşlik eden enfeksiyonu dışlamaz.

CPPD artropatisi

eklem kıkırdağı ve fibro-kıkırdak içindeki kalsiyum pirofosfat kristal depozitleri CPPD lehine bulgudur; bunlar tek başına gutu dışlamaz.

Kalsifik tendinopati

tendon içindeki kalsifikasyon kalsiyum birikimini düşündürür; tek enerjili BT yoğunluğu ürat birikimini tek başına kanıtlamaz, DECT haritası kaynak gri kesitle birlikte yorumlanır.

Birinci MTP osteoartriti (halluks rigidus)

eklem aralığı daralması, subkondral skleroz ve osteofitler görülebilir; periartiküler kitle tek başına gut tanısı koydurmaz.

Tuzaklar

• DECT’de tırnak yatağı ve nasırlı topuk derisi ürat benzeri renklenme gösterebilir. Bu odaklarda yüzeysel yerleşim ve karşılıklı deri yüzeylerinde bulunma artefakt lehinedir; gri kaynak kesitler anatomik uyum için incelenmelidir.
• Ayak parmakları arasındaki küçük renkli pikselleri izole kesitlerde yorumlama; çok düzlemli görüntülerde anatomik dağılımın özellikle tendon boyunca devam edip etmediğini incele.
• Erken veya ilk atakta belirgin tofüs ya da erozyon bulunmayabilir; normal tek enerjili BT veya negatif DECT gutu tek başına dışlamaz.
• Tek enerjili BT’de yüksek atenüasyonlu periartiküler kitleyi doğrudan ürat olarak yorumlama; erozyonlar ve hiperdens tofüsler görülebilse de tek enerjili BT bulguları gut tanısı için yeterince özgül değildir.

Kendini dene

1. Birinci MTP çevresinde iyi sınırlı kortikal oyuk, sklerotik üstten sarkan kenar ve komşu nodüler kitle var. En olası tanı nedir?

   • Kronik tofüslü gut
   • Romatoid artrit
   • Septik artrit
   • Birinci MTP osteoartriti
   Cevabı göster

   Kronik tofüslü gut. Birinci MTP çevresinde eklem dışına taşan kitle ile keskin sınırlı, sklerotik erozyonun birlikteliği kronik tofüslü gut örüntüsüne uyar. Romatoid artritte çoğunlukla daha yaygın proksimal eklem dağılımında inflamatuvar değişiklikler görülür. Görüntüleme gutu desteklese bile aynı eklemde akut enfeksiyon eşzamanlı olabilir. Birinci MTP artrozu bu sorudaki erozyon-kitle ikilisini açıklamaz.

2. DECT materyal ayrıştırma haritasında ayak parmağı ucunda ürat benzeri kodlama var; gri kesitlerde yalnız tırnak yatağında görülüyor. En uygun yorum hangisi?

   • Tırnak yatağı artefaktı
   • Fleksör tendon tofüsü
   • Kıkırdak kalsifikasyonu
   • Eklem içi gaz
   Cevabı göster

   Tırnak yatağı artefaktı. Tırnak yatağı artefaktı DECT materyal ayrıştırmasında ürat benzeri renklenme oluşturabilir; yalnız yüzeyde kalması ve gri kesitlerde uyumlu bir eklem ya da tendon odağı bulunmaması artefaktı destekler. Gerçek tendon depoziti tendon boyunca anatomik dağılım gösterir.

Kaynaklar

Bu sayfadaki 40 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 36 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Dual-energy CT in gout – A review of current concepts and applicationspmc.ncbi.nlm.nih.gov
2. Imaging in gout: A review of the recent developmentspmc.ncbi.nlm.nih.gov
3. 2023 EULAR recommendations on imaging in diagnosis and management of crystal-induced arthropathies in clinical practicepmc.ncbi.nlm.nih.gov
4. Radiographic Evaluation of Arthritis: Degenerative Joint Disease and Variationspubs.rsna.org
5. Radiographic Evaluation of Arthritis: Inflammatory Conditionspubs.rsna.org
6. Imaging in gout: A review of the recent developmentsjournals.sagepub.com

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.