Akut dissemine ensefalomiyelit (BT’de sınırlı görünüm)

Özet

ADEM, beyin ve omurilikte inflamatuvar demiyelinizasyonla seyreden akut bir sendromdur; çoğu olguda öncesinde enfeksiyon veya immünizasyon bulunur, ancak öncül olay her hastada saptanmaz. Acil kontrastsız BT ADEM’de özellikle erken dönemde çoğu kez olağandır; acil durumda hayatı tehdit eden diğer nedenleri araştırmak ve BT’de görünür odakları değerlendirmek için kullanılabilir. ADEM’de MR’da çoğunlukla bilateral, yaygın ve asimetrik lezyonlar görülür; beyaz cevher ağırlıklı dağılıma talamus veya bazal gangliyonlar gibi derin gri cevher odakları eşlik edebilir. Normal BT ADEM’i dışlamaz; MR tercih edilen görüntüleme yöntemidir, ancak tek başına ADEM tanısı koydurmaz ve klinik bağlam içinde ele alınmalıdır.

Okuma sırası

1. Derin serebral beyaz cevher. Centrum semiovale ve lateral ventrikül gövdesi seviyesinde iki hemisferin derin beyaz cevherine bakın; normal gri cevher atenüasyonundan ayrılan odakları ve taraf farkını not edin.
2. Juxtakortikal beyaz cevher ve kortikomedüller sınır. Seçilebilen odakların subkortikal beyaz cevherdeki yerleşimini ve iki hemisferdeki dağılımını gözden geçirin; BT dağılımına dayanarak tek başına tanı koymayın.
3. Talamus ve bazal ganglionlar. Talamus ve bazal ganglionlarda eşlik eden atenüasyon farkı olup olmadığını inceleyin; derin gri cevher tutulumu olasıdır ancak tek başına ADEM'i kanıtlamaz.
4. Sulkuslar, ventriküller ve bazal sisternler. Son olarak odak komşuluğundaki sulkuslar, lateral ventriküller ve bazal sisternleri tarayın; lokal kitle etkisi, hidrosefali veya eşlik eden kanama varsa ayrıca belirtin.

Bu konu için açık lisanslı ve doğrulanmış bir olgu görüntüsü henüz bulunamadı.

Faz ve pencere

Kontrastsız

Kontrastsız BT özellikle erken dönemde normal olabilir; daha ileri evrede fokal veya multifokal beyaz cevher hasarı alanları düşük atenüasyon olarak görülebilir. BT’de saptanabilen ödem, kitle etkisi veya kanama ayrıca tarif edilir; normal erken BT küçük ADEM odaklarını dışlamaz.

Önerilen pencereler: Beyin (G 80 / M 40), Subdural (G 200 / M 75).

BT bulguları

• BT’de beyaz cevher hipodensiteleri — ADEM’de inceleme özellikle erken dönemde normal olabilir; daha geç dönemde fokal veya multifokal beyaz cevher hasarı alanları seçilebilir.
• MR’da asimetrik ve yaygın dağılım — ADEM lezyonları çoğunlukla bilateral ve asimetriktir; bu dağılım tek başına BT bulgusunu özgül kılmaz.
• Subkortikal beyaz cevher odakları — ADEM MR’ında bilateral asimetrik subkortikal beyaz cevher lezyonları görülebilir; kontrastsız BT bu lezyonları göstermeyebilir.
• Derin gri cevher eşliği — ADEM'de MR'da talamus veya bazal ganglion tutulumu görülebilir; BT'de eşlik eden hipodensite özgül değildir ve tek başına tanı koydurmaz.
• Tek büyük veya multifokal lezyonlar — ADEM tek büyük lezyonla ya da birden çok odakla görülebilir; eşlik eden belirgin ödem veya kitle etkisi BT’de ayrıca değerlendirilir.
• Kontrast öncesi BT'de sınırlı duyarlılık — normal parankim atenüasyonu ADEM'i dışlamaz; MR T2/FLAIR incelemesi lezyon yükünü çok daha iyi gösterir.
• Kanamalı odak veya belirgin kitle etkisi — ADEM’in akut hemorajik varyantında BT veya MR’da kanamalı odaklar ve ödem görülebilir; kanama ya da belirgin kitle etkisi varsa alternatif nedenler de değerlendirilir.

Normalde

Normal aksiyel BT’yi değerlendirirken karşı hemisferleri kıyaslayın; gri-beyaz cevher ayrımını, sulkusları ve olası asimetrik şişmeyi gözden geçirin. Aynı aksiyel seviyede iki hemisferde juxtakortikal ve derin beyaz cevher odaklarını, gri-beyaz sınırın korunmasını ve olası odak çevresindeki sulkus/ventrikül basısını normal karşı tarafla kıyaslayın.

Ayırıcı tanı

Multipl skleroz

ADEM lezyonları MR’da çoğu kez silik sınırlıyken MS lezyonları daha keskin sınırlı ve sıklıkla periventrikülerdir; klinik ve MR görünümleri örtüşebileceğinden BT tek başına ayırıcı tanı koydurmaz.

Akut iskemik enfarkt

erken BT’de gri-beyaz ayrım kaybı, şişme ve sulkusların azalması görülebilir; ADEM’de MR lezyonları sıklıkla bilateral, yaygın ve asimetriktir.

HSV ensefaliti

temporal ve frontal lob tutulumu görülebilir; klinik özellikler, BOS incelemesi ve temporal-frontal bulguları daha duyarlı gösteren MR ayırıcı değerlendirmeye katkı sağlar.

Serebral toksoplazmoz

özellikle immünsüpresyonda kontrastlı BT veya MR’da çoğunlukla bazal gangliyon ve talamus çevresinde çoklu hipodens, halka tarzı kontrastlanan odaklar görülebilir; kontrastsız BT bu kontrastlanma örüntüsünü değerlendiremez.

Neoplastik lezyonlar

metastaz, gliom veya lenfoma ayırıcı tanıda yer alır; kitle ve ödem görünümü tek başına ADEM’i kanıtlamaz ya da dışlamaz, MR ve klinik korelasyon gerekir.

Tuzaklar

• BT'de lezyon görülmemesini ADEM yokluğu şeklinde raporlamayın; erken inceleme ve küçük demiyelinizan odaklar kontrastsız BT'de görünmeyebilir.
• Çok odaklı hipodensiteleri yalnızca BT görünümüne dayanarak ADEM diye kesinleştirmeyin; iskemi, enfeksiyon ve diğer demiyelinizan hastalıklar MR ile ayrılmalıdır.
• Tek büyük, kitle etkili bir odak ADEM olasılığını bütünüyle dışlamaz; ADEM tek büyük lezyonla görülebilse de neoplastik lezyonlar ayırıcı tanıda kalmalıdır.
• Talamus veya bazal gangliyon tutulumunu özgül kabul etmeyin; bu yapılar ADEM’de tutulabilir, ancak tek başına bu dağılım tanıyı doğrulamaz.

Kendini dene

1. Enfeksiyon sonrası nörolojik kötüleşmede BT normal sınırlarda; ADEM klinik şüphesi sürüyor. Hangi çıkarım doğrudur?

   • ADEM dışlanmaz
   • MS kesinleşir
   • Enfarkt kanıtlanır
   • Apse dışlanır
   Cevabı göster

   ADEM dışlanmaz. Erken veya hafif ADEM'de kontrastsız BT normal olabilir; tanısal değerlendirme için MR T2/FLAIR daha duyarlıdır. Normal BT multipl sklerozu veya enfarktı kanıtlamaz ve küçük enfeksiyöz odakları tek başına dışlamaz.

2. BT'de iki hemisferde asimetrik, damar alanına uymayan beyaz cevher hipodensiteleri ile hafif sulkus silinmesi görülüyor. Bulgular hangi tanıyı destekleyebilir?

   • ADEM
   • PCA infarktı
   • Epidural kanama
   • Kronik subdural hematom
   Cevabı göster

   ADEM. Asimetrik, multifokal ve beyaz cevher ağırlıklı dağılım ADEM’i destekleyebilir ancak BT ile özgül tanı konmaz; MR ve klinik korelasyon gerekir. Erken iskemik enfarkt BT’de gri-beyaz ayrım kaybı ve şişmeyle; epidural veya subdural hematomlar ekstraaksiyel kanama koleksiyonlarıyla değerlendirilir.

Kaynaklar

Bu sayfadaki 37 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 22 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Acute Disseminated Encephalomyelitis - StatPearlsncbi.nlm.nih.gov
2. Acute disseminated encephalomyelitis: Updates on an inflammatory CNS syndromepubmed.ncbi.nlm.nih.gov
3. Acute disseminated encephalomyelitis: current knowledge and open questionspmc.ncbi.nlm.nih.gov
4. State-of-the-Art Review: Demyelinating Diseases in Indonesiaonlinelibrary.wiley.com
5. Acute Disseminated Encephalomyelitis: Current Perspectivespubmed.ncbi.nlm.nih.gov
6. Acute disseminated encephalomyelitis in children and adults: A focused review emphasizing new developmentspubmed.ncbi.nlm.nih.gov
7. Brain imaging for anaesthetists and intensivists: part 1-computed tomographypubmed.ncbi.nlm.nih.gov
8. Stroke and Stroke Mimics: Diagnosis and Treatmentncbi.nlm.nih.gov
9. Viral Encephalitis - StatPearlsncbi.nlm.nih.gov
10. Toxoplasmosis - StatPearlsncbi.nlm.nih.gov

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.