Obstrüktif sialadenit

Özet

Obstrüktif sialadenit, taş, kanal darlığı veya daha seyrek kanal içi materyalin tükürük akımını bozmasıyla gelişir; yemekle tetiklenen aralıklı bez şişliği tipiktir. Kontrastsız BT kalsifiye taşı saptamak ve yerini belirlemek için yararlıdır; kanal genişlemesi tıkanıklık lehine ikincil bulgudur, ancak kanal sistemi BT’de sınırlı değerlendirilir. Bezde aktif inflamasyon varsa IV kontrastlı BT, parankim ve çevre dokudaki değişiklikleri ortaya koyar. Raporda taşın yerini, tıkanıklıkla ilişkili kanal değişikliğini ve varsa inflamasyon veya apseyi belirtin.

Faz ve pencere

Kontrastsız tanısal

Wharton veya Stensen kanalı içindeki kalsifiye kalkülün yerini, eşlik eden kanal genişlemesini ve bezde akut büyüme ya da kronik hacim azalmasını araştırın; kanal genişlemesi BT’de sınırlı seçilebilir.

Kontrastlı

Aktif alevlenme veya ekstraglandüler yayılım kuşkusunda IV kontrastlı boyun BT'de bez parankim kontrastlanması ile çevre yağ ve fasya değişiklikleri gösterilir; bu faz darlığın kendisini her zaman doğrudan seçtirmez.

Önerilen pencereler: Yumuşak doku (G 400 / M 40), Kemik (G 1800 / M 400).

BT bulguları

• Wharton kanalını ağız tabanındaki papilla ile submandibular bez hilusu arasında; Stensen kanalını parotis ön kenarından masseter üzerinden öne, sonra mediale dönerek buksinatör kasını geçip ağız vestibülüne açılırken izleyin.
• Obstrüksiyonun bez tarafında kalan kanal segmentindeki genişleme tıkanıklığı destekleyebilir; BT bu kanal değişikliğini sınırlı gösterir.
• İlgili bez akut sialadenitte büyüyebilir; kronik sialadenitte bez hacmi normal olabilir veya azalabilir.
• Kontrastlı BT’de bez büyümesi ve belirgin veya heterojen kontrastlanma, çevre yağ ve fasya değişiklikleriyle birlikte inflamasyonu destekler.
• Kanal genişlemesi varsa ancak taş görülmüyorsa stenoz gibi taş dışı bir obstrüksiyon düşünülebilir; ana kanal stenozu MR sialografiyle gösterilebilir, kontrastsız BT’de kanal ayrıntısı sınırlıdır.
• Çevre dokuda çizgilenme ve fasya kalınlaşması, obstrüksiyona eklenen akut sialadenit bulgusudur.

Normalde

Wharton kanalı submandibular bez hilusundan ağız tabanındaki papillaya uzanır; Stensen kanalı parotis ön kenarından masseter yüzeyinde öne ilerler, buksinatör kasını geçerek üst ikinci molar karşısında bukkal vestibüle açılır. Karşılaştırmada bezlerin boyut ve atenüasyon farkını, ana kanallardaki genişleme veya kalkül varlığını değerlendirin. Kanalda olası tıkanıklığın bez tarafındaki genişlemesini ve bez hacmini karşı tarafla birlikte kıyaslayın; BT’nin kanal ayrıntısını sınırlı gösterdiğini göz önünde bulundurun.

Ayırıcı tanı

İzole sialolitiazis

kalsifiye taş bulunur, ancak bez büyümesi ve çevre inflamasyon olmadan da görülebilir.

Enfeksiyöz sialadenit

bez büyümesi, parankimal kontrastlanma ve periglandüler inflamasyon görülebilir; enfeksiyon kanal obstrüksiyonu olmadan da gelişebilir.

Kanal darlığı

proksimal kanal genişlemesi eşlik edebilir; kontrastsız BT taş göstermese bile ana kanal stenozu MR sialografide gösterilebilir.

Pnömoparotis

Stensen kanalı veya parotis parankiminde hava görülmesiyle tanınır; hava, kalkülden farklıdır.

Tükürük bezi kitlesi

ana kanala bası veya yer değiştirme yapabilir; bez içinde ayrı solid lezyon aranır.

Tuzaklar

• Kontrastlı BT’de damar kesitleri küçük kalkül taklitçisi olabilir; kuşkulu odağı kanal boyunca ve çok düzlemli görüntülerde doğrula, gerektiğinde kontrastsız seriyi de incele.
• Ana kanalın normalde ince görünmesi darlığın yokluğunu kanıtlamaz; küçük kanal dallarındaki stenoz BT'de seçilemeyebilir.
• Wharton kanalındaki birden fazla küçük taş tek kaba kalsifikasyon gibi birleşebilir; kanal eksenini aksiyel ve koronal planda baştan sona tara.
• Kronik sialadenit bez hacminde azalmayla görülebilir; atrofi tek başına aktif akut inflamasyon kanıtı değildir.

Kendini dene

1. Yemek sırasında tekrarlayan çene altı şişliği olan hastada Wharton kanalı içinde kalkül ve proksimal ektazi görülüyor. Tanı nedir?

   • Obstrüktif sialadenit
   • Akut viral parotit
   • Warthin tümörü
   • Sjögren hastalığı
   Cevabı göster

   Obstrüktif sialadenit. Wharton kanalındaki kalkül ve bez tarafındaki kanal genişlemesi mekanik tıkanıklığı destekler. Viral parotit daha çok akut parotis şişliğiyle seyreder; bu olguda kanal içindeki kalkül doğrudan tıkanma nedenini gösterir.

2. BT’de parotis kanalında genişleme var, ancak kalsifiye taş görülmüyor; MR sialografide fokal dar segment ve bunun bez tarafında kanal genişlemesi saptanıyor. Taş dışı hangi obstrüktif neden en olasıdır?

   • Kanal stenozu
   • Sialolitiazis
   • Pnömoparotis
   • Sialozis
   Cevabı göster

   Kanal stenozu. MR sialografide fokal dar segment ve bunun gerisindeki genişleme kanal stenozunu destekler; rutin BT’de ince kanal darlığı doğrudan seçilemeyebilir. Pnömoparotis kanal veya bez içi havayla, sialozis ise bezde kanal dışı yaygın değişikliklerle ilişkilidir.

İlgili konular

• Akut sialadenit
• Sialolitiazis

Kaynaklar

Bu sayfadaki 37 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 23 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Diagnostic work-up in obstructive and inflammatory salivary gland disordersold.actaitalica.it
2. Contemporary Review of Submandibular Gland Sialolithiasis and Surgical Management Optionsassets.cureus.com
3. Pictorial essay: Salivary gland imagingpmc.ncbi.nlm.nih.gov
4. Pneumoparotid: a rare but well-documented cause of parotid gland swellinglink.springer.com
5. Etiology of Pneumoparotid: A Systematic Reviewpmc.ncbi.nlm.nih.gov
6. Contemporary Review of Submandibular Gland Sialolithiasis and Surgical Management Optionspmc.ncbi.nlm.nih.gov

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.