Sialolitiazis

Özet

Sialolitiazis, majör tükürük bezi kanalında veya bez içinde kalkül bulunmasıdır; submandibular sistem parotise göre daha sık etkilenir. Kontrastsız ince kesit BT, özellikle kalsifiye odakları saptar ve taşı Wharton ya da Stensen kanalına göre lokalize eder. Taşın yerini, sayısını ve tıkanma düzeyinin proksimalindeki kanal genişlemesini bildirmek, bulgunun ve eşlik eden inflamasyonun klinik anlamını anlaşılır kılar. Taşın ana kanalda mı yoksa bez içi kanallarda ya da parankimde mi bulunduğunu değerlendirmek, yerleşimin raporda açıkça tanımlanmasını sağlar.

Faz ve pencere

Kontrastsız tanısal

İnce kesit yumuşak doku ve kemik rekonstrüksiyonlarında kanal veya bez parankimi içinde fokal yüksek atenüasyonlu kalkül aranır; aynı kanalın proksimalinde çizgisel ektazi ve eşlik eden çevre inflamasyon ayrıca not edilir.

Portal

Aktif sialadenit şüphesinde IV kontrastlı BT, bez büyümesi ve parankimal kontrastlanmayı gösterir; ileri sialadenitte apse gelişebilir. Sialolitler kontrastsız BT’de de saptanabilir.

Önerilen pencereler: Kemik (G 1800 / M 400), Yumuşak doku (G 400 / M 40).

BT bulguları

• Kalkül ana Wharton veya Stensen kanalında, küçük intraglandüler kanallarda ya da bez parankiminde bulunabilir; yerleşimi ayrı ayrı belirt.
• Taşın ağız tabanı, kanal gövdesi, hilus veya intraglandüler yerleşiminin belirtilmesi.
• Aynı bezde birden fazla taş varsa, ayrı odakların sayısını ve ana kanal ya da intraglandüler yerleşimini bildir.
• Taşın bez tarafında kalan (proksimal) kanal segmentinde genişleme görülebilir.
• Taşla ilişkili akut sialadenitte bez büyümesi, kontrastlanma artışı ve çevre yağ dokusunda çizgilenme görülebilir.
• Uzun süreli obstrüktif sialolitiazis bez atrofisine ve yağlı dönüşüme yol açabilir.

Normalde

Wharton kanalı submandibular bezin ön kenarından çıkar ve ağız tabanında frenulumun yanında, sublingual karunkulada açılır. Stensen kanalı masseter yüzeyi boyunca ilerler, önde mediale dönerek buksinatör kasını deler ve üst ikinci molar karşısındaki parotis papillasında açılır. Karşılaştırmada bez boyutu ve parankim görünümünü, ana kanal boyunca kalkül olup olmadığını değerlendir. Kıyasta kalkülün lümenle uyumlu konumu, sayısı ve bez tarafında kanal genişlemesi olup olmadığı aranır.

Ayırıcı tanı

Flebolit

yuvarlak kalsifikasyon olabilir ve venöz malformasyonla ilişkili olabilir; sialolitten ayrımda odağın tükürük kanalı içinde olup olmadığına bakılır.

Tonsillolit

tonsil dokusu düzeyinde görülen kalsifik odaklar sialolitleri taklit edebilir; Wharton veya Stensen kanalıyla bağlantı göstermez.

Kalsifiye lenf nodu

boyun yumuşak dokularındaki kalsifiye lenfoid doku, tükürük bezi taşlarından ayrı bir kalsifikasyon kategorisidir; nodal anatomik yerleşim ve kanal ilişkisi değerlendirilir.

Karotis arter aterom kalsifikasyonu

boyun yumuşak dokularındaki damar kalsifikasyonları sialolitin ayırıcı tanısındadır; odağın arter hattında olup olmadığına bakılır.

Tuzaklar

• Küçük kalküllerin saptanmasında kontrastsız BT yararlıdır; kontrastlı incelemede de odağın kanal lümeniyle ilişkisini çok düzlemli görüntülerde doğrula.
• Kanal dışındaki flebolit veya tonsillolit yanlışlıkla sialolit olarak etiketlenebilir; taşın kanal ekseniyle ilişkisini seri kesitlerde göster.
• Kalkül yalnız ana kanalda aranmaz; küçük intraglandüler kanallardaki taş odakları da gözden geçirilmelidir.
• Dental materyaller BT ve MR’de görüntü artefaktı oluşturabilir; ağız tabanındaki yüksek atenüasyonlu odağın anatomik konumunu ve kesitler boyunca devamlılığını doğrula.

Kendini dene

1. Kontrastsız BT'de Wharton kanalı hattında kalsifiye odak ve proksimal kanal genişlemesi var. En olası tanı nedir?

   • Sialolitiazis
   • Tonsillolit
   • Flebolit
   • Kalsifiye lenf nodu
   Cevabı göster

   Sialolitiazis. Wharton kanalı içindeki kalkül ve bez tarafındaki kanal ektazisi sialolitiazisi destekler. Tonsillolit palatin tonsil kriptlerinde, flebolit venöz malformasyonlarda görülebilir; kalsifiye lenf nodu ise servikal nodal zincir içinde yer alır.

2. Submandibular kanalda birden fazla kalkül, taşların proksimalinde kanal genişlemesi ve bezde hacim kaybı görülüyor; bu bulgular en çok hangi süreci düşündürür?

   • Kronik obstrüktif sialadenit
   • Akut viral parotit
   • Sjögren sendromu
   • Pleomorfik adenom
   Cevabı göster

   Kronik obstrüktif sialadenit. Kanal kalkülleri ve proksimal kanal genişlemesi obstrüksiyonu destekler; uzun süreli obstrüktif sialolitiazis submandibular bez atrofisine yol açabilir.

İlgili konular

• Obstrüktif sialadenit
• Akut sialadenit

Kaynaklar

Bu sayfadaki 36 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 23 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Review of the Major and Minor Salivary Glands, Part 1: Anatomy, Infectious, and Inflammatory Processesclinicalimagingscience.org
2. Imaging of the sublingual and submandibular spaceslink.springer.com
3. EFSUMB Course Book, 2nd Edition: Ultrasound of the salivary glands and soft tissue lesions of the neckefsumb.org
4. Rate of Submandibular Gland Atrophy Secondary to Chronic Sialolithiasisjournals.sagepub.com
5. The key role of magnetic resonance sialography in the differential diagnosis between sialolith and phlebolith of the floor of the mouthlink.springer.com
6. Lingual tonsillolith: prevalence and imaging characteristics evaluated on 2244 pairs of panoramic radiographs and CT imagespubmed.ncbi.nlm.nih.gov
7. Lesions within the soft tissuesonlinelibrary.wiley.com
8. Imaging Findings, Complications, and Mimics after Common and Advanced Dental Procedurespubs.rsna.org
9. elsevier.comelsevier.com
10. pubmed.ncbi.nlm.nih.govpubmed.ncbi.nlm.nih.gov
11. The spectrum of benign and malignant etiologies of cervical node calcificationpubmed.ncbi.nlm.nih.gov
12. CT Findings of Cervical Lymphadenopathy: Differential Diagnosisjksronline.org
13. Buksinatör kas – Türkçe-İngilizce Sözlüktureng.com

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.