Dalak boyutunun BT değerlendirmesi ve splenomegali

Özet

Splenomegali portal hipertansiyon, enfeksiyon, hematolojik hastalıklar ve infiltratif süreçlerde görülebilir; bazen parankim görünümü belirgin değişmeden yalnız organ büyür. BT dalak boyutunu, konturunu, damar yapısını ve eşlik eden abdominal bulguları aynı incelemede değerlendirir. Tek bir dalak uzunluğu eşiği herkes için kesin normal/anormal sınırı sağlamaz; boyut vücut yapısı ve ölçüm düzleminden etkilenir. Belirgin büyüme, infarkt/kitle veya portal-splenik venöz değişiklikler, olası hematolojik ya da vasküler nedenleri araştırırken önemli eşlikçi BT bulgularıdır.

Faz ve pencere

Kontrastsız

Kontrastsız BT dalak konturu ve boyutunu, atenüasyonu ve kalsifikasyonları değerlendirebilir; fokal lezyon kontrastlanması ve portal ile splenik venlerin patentliği kontrastlı incelemede değerlendirilir.

Portal tanısal

Dalak uzun ekseni uygun oblik kraniokaudal düzlemde ölçülür; portal venöz fazda parankim homojenliği, hilus ve portal-splenik venöz damarlar ile fokal lezyonlar değerlendirilir.

Önerilen pencereler: Batın (G 400 / M 50), Yumuşak doku (G 400 / M 40).

BT bulguları

• Dalak uzunluğunu üst-alt kutuplar arasındaki en uzun oblik kraniokaudal doğrultuda ölç; BT’nin sabit rekonstrüksiyon düzlemleri gerçek uzunluğu eksik gösterebilir.
• Üç eksen gerekiyorsa, en büyük transvers çapı ve ona dik çapı aksiyel düzlemde, kraniokaudal çapı koronal düzlemde ölç; tek aksiyel çapı uzun eksen yerine kullanma.
• Üç eksendeki ölçümlerin çarpımı splenik indeksi verir; splenik hacim için elipsoid formülünde bu çarpım 0,52 ile çarpılır.
• Dalak sol üst kadranda mide fundusu, pankreas kuyruğu, sol böbrek üst polü ve sol kolonla komşudur; büyüme değerlendirilirken kontur ve komşu organlarla ilişkisi gözden geçirilir.
• Dalak büyümesi homojen parankim görünümüyle birlikte olabilir; fokal infiltrasyon, infarkt, lenfoma odağı veya kist ayrıca aranmalıdır.
• Portal ven genişlemesi, splenik ven trombozu ve venöz kollateraller portal hipertansif/venöz çıkış engeli bağlamını destekleyebilir.
• Seri ölçümlerde tek eksenli uzunluk yerine otomatik hacimsel segmentasyon kullanımı, boyuttaki değişimi daha tutarlı izler.

Ölçütler ve sınıflamalar

Lugano lenfoma evrelemesinde splenomegali için dikey uzunluk eşiği

>13 cm (dikey/kraniokaudal uzunluk; lenfoma evreleme bağlamında)

Normalde

Normal dalak sol üst kadranda; mide, pankreas kuyruğu, sol böbrek üst polü ve sol kolonla komşudur; portal venöz fazda parankim genellikle homojen kontrastlanır. Normal dalak boyutu vücut yapısı ve ölçüm tekniğine göre değişebilir; tek bir yayınlanmış değer kesin normal/anormal sınırı değildir.

Ayırıcı tanı

Enfeksiyon veya immün aktivasyon dalak büyümesine yol açabilir; bazı enfeksiyonlarda büyüme fokal dalak apsesi ya da lezyonu olmadan görülebilir.

Portal hipertansiyon

splenomegaliye splenik ven/portal ven değişiklikleri, kollateraller veya asit eşlik edebilir.

Lenfoma/lösemi infiltrasyonu

homojen büyüme, diffüz infiltrasyon veya çoklu fokal nodüller oluşturabilir.

Ekstramedüller hematopoez

hematolojik hastalık zemininde belirgin splenomegali ve bazen eşlik eden paraspinal yumuşak doku kitleleri yapabilir.

Venöz çıkış engeli veya portal hipertansiyon splenik venöz konjesyonla splenomegaliye yol açabilir.

Tuzaklar

• Tek bir uzunluk eşiği bireysel boy, vücut yapısı ve ölçüm düzlemi farklarını karşılamaz; sınırda ölçümü klinik bağlam ve genel morfolojiyle birlikte yorumla.
• Aksiyel BT kesitleri dalağın eğik uzun eksenini kesebilir ve gerçek kraniokaudal uzunluğu düşük gösterebilir; çok düzlemli rekonstrüksiyon kullan.
• Boyut, infiltrasyonu dışlamaz: normal boyutlu dalakta tümöral tutulum görülebilir ve büyümüş dalakta infiltrasyon olmayabilir.
• İnceleme arteriyel faz içeriyorsa, erken fazdaki fizyolojik heterojen dalak kontrastlanması yalancı fokal lezyon gibi görünebilir; portal venöz fazda yeniden değerlendir.

Kendini dene

1. Sirotik karaciğer morfolojisine sahip hastalarda BT'de hafif-orta dereceli splenomegaliyi en iyi değerlendiren tek boyutlu ölçüm ve eşik değeri nedir?

   • Kranio-kaudal uzunluk / 14.6 cm
   • Genişlik / ~10.5 cm
   • Kalınlık / 5.0 cm
   • En büyük transvers çap / 12.0 cm
   Cevabı göster

   Genişlik / ~10.5 cm. Sirotik hastalarda hafif-orta splenomegali için genişlik yaklaşık 10.5 cm iken, masif splenomegali için kranio-kaudal yükseklik 14.6 cm olarak belirlenmiştir.

2. Dalak büyümüş, splenik ven tromboze, perigastrik kollateraller mevcut. Hangi mekanizma daha olasıdır?

   • Portal-splenik venöz konjesyon
   • Konjenital splenik yarık
   • Splenik epidermoid kist
   • Arteriyel faz mozaiklenmesi
   Cevabı göster

   Portal-splenik venöz konjesyon. Splenik ven trombozu ve perigastrik kollateraller venöz çıkış engeli/portal hipertansif konjesyonla uyumludur. Dalak yarığı normal anatomik varyant olabilir; kist ayrı sınırlı sıvı lezyonudur; erken arteriyel heterojenlik geçici kontrastlanma paternidir.

Kaynaklar

Bu sayfadaki 36 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 24 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Radiological Approach to Splenomegaly: Etiologies, Pathophysiologies, and Diagnostic Strategieskjronline.org
2. Spleen Imagingncbi.nlm.nih.gov
3. Imaging for Staging and Response Assessment in Lymphomapubs.rsna.org
4. Spleenradiologica.org
5. Extra-medullary haematopoiesis: A pictorial review of its typical and atypical locationsonlinelibrary.wiley.com
6. Splenic Steatopathy: A Clinical and Experimental Framework for Lipid-Associated Splenic Pathologypmc.ncbi.nlm.nih.gov
7. Spleens With Disseminated Lymphoma Exhibit Higher Standardized Uptake Value Maximum, Metabolic Tumor Volumes, and Total Lesion Glycolysis on Fluorine‐18 Fluorodeoxyglucose Positron Emission Tomography/Computed Tomographypmc.ncbi.nlm.nih.gov
8. Angioimmunoblastic T-cell lymphoma with secondary hemophagocytic lymphohistiocytosis initially misdiagnosed as classical Hodgkin lymphomapmc.ncbi.nlm.nih.gov
9. Splenic infarction after endoscopic glue injection for gastric varices: proportion, exploratory correlates, and clinical outcomes from a propensity score-matched analysispmc.ncbi.nlm.nih.gov
10. Hepatosplenic sarcoidosispmc.ncbi.nlm.nih.gov
11. Prediction of esophagogastric varices associated with oxaliplatin administration.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
12. Spleen size in idiopathic and heritable pulmonary arterial hypertension.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
13. Assessing splenomegaly: automated volumetric analysis of the spleen.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
14. Enlargement of the spleen as an incidental finding on CT in post-partum females with fever.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
15. Assessing splenic enlargement on CT by unidimensional measurement changes in patients with colorectal liver metastases.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
16. Clinical implication of F-18 FDG PET/CT in patients with secondary hemophagocytic lymphohistiocytosis.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
17. The Best Single Measurement for Assessing Splenomegaly in Patients with Cirrhotic Liver Morphology.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
18. Role of CT in Differentiating Malignant Focal Splenic Lesions.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
19. Comparison Between Liver Stiffness Measurement by Fibroscan and Splenic Volume Index as NonInvasive Tools for the Early Detection of Oxaliplatin-induced Hepatotoxicity.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
20. [Indolent γδT-cell clone in Felty syndrome: a case report and literature review].pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
21. Exploring the Correlation Between Splenomegaly and Lung Involvement in COVID-19: A Retrospective Study.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
22. Determination of normal splenic volume in relation to age, gender and body habitus: a stereological study on computed tomography.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
23. Splenic Localization of Primary Hydatid Cyst in a 27-Year-Old Sportsman Treated by PAIR Technique: Imaging Anatomy Assessment.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
24. Automated Deep Learning Artificial Intelligence Tool for Spleen Segmentation on CT: Defining Volume-Based Thresholds for Splenomegaly.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
25. Solid Pseudopapillary Tumor of Pancreas with Sinistral Portal Hypertension: A Rare Presentation.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
26. Left-Sided Portal Hypertension Induced by Splenic Arteriovenous Malformation: A Case Report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
27. Splenic Vein Thrombosis Complicating Hypertriglyceridemia-Induced Acute Pancreatitis in Diabetic Ketoacidosis: A Rare Clinical Tetrad.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
28. Development of a noninvasive ultrasound-based model for predicting high-risk esophageal varices in hepatitis-related cirrhosis.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
29. Comparison of Child-Pugh and MELD scores in predicting survival of hepatocellular carcinoma patients with splenomegaly undergoing TACE: a real-world study.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
30. Enlarged splenic volume predicts poor survival and is associated with inflammatory imbalance in patients with diffuse large B-cell lymphoma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
31. A dataset for splenomegaly and its related findings in CT imaging.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
32. Ultrasonographic assessment of splenic volume and its correlation with body parameters in a Jordanian population.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
33. Spontaneous bacteremia and spontaneous bacterial peritonitis share similar prognosis in patients with cirrhosis: a cohort study.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
34. Splenic Steatopathy: A Clinical and Experimental Framework for Lipid-Associated Splenic Pathology.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
35. Splenic infarction after endoscopic glue injection for gastric varices: proportion, exploratory correlates, and clinical outcomes from a propensity score-matched analysis.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
36. Angioimmunoblastic T-cell lymphoma with secondary hemophagocytic lymphohistiocytosis initially misdiagnosed as classical Hodgkin lymphoma: A case report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.