İntrakraniyal vaskülopati/vaskülit görünümü

Özet

Baş ağrısı, nörolojik bulgu veya farklı damar alanlarında yinelenen infarktları olan hastada intrakraniyal damarların inflamatuvar ya da başka bir vaskülopatik süreçle etkilenip etkilenmediği araştırılır. BT ve BTA büyük damar lümenindeki stenoz, oklüzyon ve anevrizma ile yerleşmiş parankim hasarını gösterebilir; normal CTA küçük damar vaskülitini dışlamaz ve boncuklanma tek başına etiyolojiyi kanıtlamaz. Görüntüleme bulguları klinik ve laboratuvar verileriyle, uygun olgularda MR ve BOS incelemesiyle birlikte yorumlanır; tek bir görüntüleme bulgusu PACNS tanısını güvenilir biçimde doğrulamaz. Boncuklanma özgül olmadığından taklitçiler ayırıcı tanıda kalır; küçük damar tutulumu rutin CTA'da görünmeyebilir.

Faz ve pencere

Kontrastsız

Beyin parankiminde kortikal veya derin infarktlar, farklı damar alanlarındaki hipodens odaklar, kanama ve kitle etkisi değerlendirilir; normal BT damar duvarı inflamasyonunu göstermez ve küçük damar tutulumunu dışlamaz.

BTA tanısal

BTA'da görülebilen orta-büyük intrakraniyal arterlerde çok odaklı lümen düzensizliği, segmental stenoz-genişleme, oklüzyon veya anevrizma aranır; küçük damar lezyonlarının çözünürlüğü sınırlıdır ve bu bulgular vaskülite özgü değildir.

Önerilen pencereler: Beyin (G 80 / M 40), İnme (G 40 / M 40), Anjiyo (G 600 / M 150).

BT bulguları

• Çok odaklı stenoz — farklı damar yataklarında A2, M2 veya P2 gibi segmentlerin düzensiz daralması; farklı kesit ve MPR görüntülerinde doğrulanır.
• Boncuklanma paterni — ardışık lümen daralmaları ile aradaki genişlemelerin oluşturduğu düzensiz kontur; tek başına inflamasyon kanıtı değildir.
• Segmental lümen kesintisi — Distal dalın kontrastla seçilememesi oklüzyon şüphesi doğurur; bulguyu kaynak kesitlerde, komşu damarlarla ve ilgili parankim alanıyla birlikte değerlendirin.
• Farklı alanlarda infarktlar — Birden çok damar alanında infarkt bulgusu tekrarlayan damar olaylarını düşündürür; lezyonların yaşını yalnız BT görünümünden kesin olarak belirlemeyin.
• Derin gri cevher hasarı — Bazal gangliyon veya talamusta infarkt görülebilir; kontrastsız BT odağı gösterse de küçük penetran damar, proksimal dal veya etiyoloji ayrımını tek başına yapamaz.
• İntrakraniyal anevrizma — Bazı enfeksiyon ilişkili ikincil vaskülopatilerde anevrizma oluşumu bildirilebilir; CTA lümen genişlemesini gösterebilir, ancak nedeni tek başına belirlemez.
• Normal CTA'ya rağmen klinik şüphe — küçük arteriyol düzeyindeki tutulum ve hafif lümen değişiklikleri rutin CTA çözünürlüğünün altında kalabilir.

Normalde

Normal CTA'da seçilebilen Willis poligonu ve proksimal ACA, MCA, PCA ile baziler arter dallarında lümen devamlılığı ve karşılaştırılabilir kalibre değerlendirilir. Parankim BT'sindeki gri-beyaz cevher ayrımı korunabilir; normal inceleme küçük damar vaskülitini dışlamaz.

Ayırıcı tanı

Reversible serebral vazokonstriksiyon sendromu

Orta-büyük arterlerde segmental daralma-genişleme yapabilir; klinik atak örüntüsü ve takipte genellikle üç ay içinde gerilemesi ayırıcıdır.

İntrakraniyal ateroskleroz

Fokal lümen darlığına eksantrik plak veya kalsifikasyon eşlik edebilir; bu özellikler damar duvarı incelemesi ve klinik risklerle birlikte değerlendirilir.

Anevrizmal subaraknoid kanama sonrası vazospazm

Bilinen kanama bağlamında gelişen arteriyel daralma CTA ile gösterilebilir; zamanlama ve hemoraji bulguları vaskülit ayırıcı tanısında dikkate alınır.

Moyamoya hastalığı

Terminal internal karotid arter ve proksimal ACA/MCA'da darlık veya oklüzyonla birlikte bazal kollateral damar ağı görülebilir.

Enfeksiyöz vaskülopati

CNS vasküliti enfeksiyonla ilişkili ikincil biçimde gelişebilir; klinik ve BOS bulguları etkeni araştırmaya yardım eder, CTA tek başına etkeni belirlemez.

Fibromüsküler displazi

En sık servikal orta-büyük arterlerde görülen bu nonaterosklerotik arteriopatide ardışık daralma-genişleme olabilir; intrakraniyal tutulum da bildirilmiştir.

Tuzaklar

• CTA'daki boncuklanmayı doğrudan vaskülit diye adlandırma; aynı lümen görünümü RCVS, vazospazm ve aterosklerozda da oluşabilir.
• Rutin CTA küçük ve distal damarları güvenilir biçimde çözümlemeyebilir; normal lümen görünümünü küçük damar vaskülitinin yokluğu şeklinde yorumlama.
• Tek düzlemde görülen kısa darlığı kaynak kesit ve multiplanar görüntülerde doğrulayın; tek bir projeksiyona dayanmayın.
• Tek bir eski enfarkt alanını aktif çok odaklı vaskülopati sanma; infarktların dağılımı ve farklı yaşta olup olmadığı parankim serilerinde kontrol edilmelidir.

Kendini dene

1. Birden çok arterde segmental daralma-genişleme görülüyor. Bu anjiyografik görünüm için en doğru ifade hangisidir?

   • Özgül olmayan vaskülopati paterni
   • Kesin primer CNS vasküliti
   • Moyamoya kollateral ağı
   • Tek odaklı aterom plağı
   Cevabı göster

   Özgül olmayan vaskülopati paterni. Boncuklanma paterni vaskülitte görülebilir ama özgül değildir; RCVS ve vazospazm gibi durumlarda da benzer lümen daralma-genişmesi olabilir. Moyamoya daha çok terminal ICA/proksimal ACA-MCA darlığı ve bazal kollateral ağıyla, ateroskleroz ise fokal plakla ayırt edilir.

2. CTA'da belirgin stenoz yok; hastada farklı damar alanlarında farklı yaşlarda infarktlar var. En doğru çıkarım nedir?

   • Küçük damar hastalığı dışlanmaz
   • Vaskülit kesin dışlanır
   • BT vasküliti doğrular
   • İnfarktlar artefakttır
   Cevabı göster

   Küçük damar hastalığı dışlanmaz. Rutin CTA küçük damarları çözümleyemediğinden normal lümen görünümü küçük damar vaskülitini dışlamaz. Parankim paterni şüpheyi artırabilir ancak vaskülit tanısını tek başına doğrulamaz.

Kaynaklar

Bu sayfadaki 38 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 23 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Imaging in Vasculitispmc.ncbi.nlm.nih.gov
2. European Stroke Organisation guidelines on Primary Angiitis of the Central Nervous Systempmc.ncbi.nlm.nih.gov
3. European Stroke Organisation guidelines on Primary Angiitis of the Central Nervous Systemudar.edu.pl
4. Reversible cerebral vasoconstriction syndrome: review of neuroimaging findingspmc.ncbi.nlm.nih.gov
5. Imaging Spectrum of CNS Vasculitispubs.rsna.org
6. Intracranial atherosclerosis: Review of imaging features and advances in diagnosticsjournals.sagepub.com
7. Treatment and imaging of intracranial atherosclerotic stenosis: current perspectives and future directionspmc.ncbi.nlm.nih.gov
8. Clinical and experimental aspects of aneurysmal subarachnoid hemorrhageonlinelibrary.wiley.com
9. Primary Central Nervous System Vasculitis - StatPearlsncbi.nlm.nih.gov
10. Intracranial Infection and Inflammationncbi.nlm.nih.gov
11. Imaging of Moyamoya Disease and Moyamoya Syndrome: Current Statuspmc.ncbi.nlm.nih.gov
12. Cerebrovascular fibromuscular dysplasiapmc.ncbi.nlm.nih.gov
13. Finding MeVO: Identifying Intracranial Medium-Vessel Occlusions at CT Angiographypubs.rsna.org
14. Imaging of cerebral vasculitisonlinelibrary.wiley.com
15. Current and future advances in practice: a practical approach to the diagnosis and management of primary central nervous system vasculitispmc.ncbi.nlm.nih.gov
16. Neuroanatomy, Circle of Willis - StatPearlsncbi.nlm.nih.gov
17. Neuroimaging Diagnosis and the Collateral Circulation in Moyamoya Diseasepmc.ncbi.nlm.nih.gov
18. High-Resolution MRI Vessel Wall Imaging: Spatial and Temporal Patterns of Reversible Cerebral Vasoconstriction Syndrome and Central Nervous System Vasculitispmc.ncbi.nlm.nih.gov

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.