Hipofiz makroadenomu (PitNET)

Özet

PitNET, adenohipofizden köken alan bir sellar tümördür; makroadenomlarda optik kiazma, kavernöz sinüs ve kafa tabanı kemikleriyle ilişki önem taşır. Büyük lezyonlar rutin beyin BT’sinde sellar genişleme veya sellar-suprasellar kitle olarak fark edilebilir; BT komşu kemik değişikliklerini ve akut kanamayı göstermede ek bilgi sağlar. Sellaya yönelik MRI, kitlenin iç yapısını ve komşu yapılarla ilişkisini; özellikle optik kiazma basısını ve kavernöz sinüs uzanımını değerlendirmede tercih edilen yöntemdir. Makroadenomda kiazma basısı görme bozukluğuyla, akut apopleksi ise kanama veya infarkt ve hormon işlev bozukluğuyla ilişkili olabilir.

Faz ve pencere

Kontrastsız

Kontrastsız BT sellar genişlemeyi ve sellar-suprasellar kitleyi gösterebilir; kemik penceresi remodelasyon veya erozyonu, beyin penceresi ise akut intralezyonel kanamayı değerlendirmeye katkı sağlar. Rutin kontrastsız BT yumuşak doku uzanımını ve kavernöz sinüs ilişkisini tam karakterize etmeyebilir; sellaya yönelik MRI, PitNET değerlendirmesinde tercih edilen yöntemdir.

Önerilen pencereler: Yumuşak doku (G 400 / M 40), Kemik (G 1800 / M 400), Beyin (G 80 / M 40).

BT bulguları

• Sellanın genişlemesi; büyük makroadenomlarda kafa tabanı kemiklerinde remodelasyon, bazen kemik erozyonu veya destrüksiyon
• Selladan suprasellar sisternaya uzanım; sella diyaframı düzeyindeki daralma kitleye kar adamı ya da kum saati görünümü verebilir
• Suprasellar uzanım optik kiazmayı yukarı itebilir ve bası oluşturabilir
• Kavernöz sinüs uzanımı ve tümörün kavernöz ICA ile ilişkisi; damar yer değiştirmesi, basısı veya çevrelenmesi
• Sfenoid sinüse veya klivusa uzanım; kemik kesitlerinde sellar taban ve komşu kemiklerde erozyon ya da destrüksiyon görülebilir
• Makroadenomlar kistik dejenerasyon veya hemorajik odaklar gösterebilir; akut hemoraji için kontrastsız BT acil durumlarda değerlendirmeye katkı sağlar, ancak apopleksi karakterizasyonu için MR tercih edilir.
• Sellar kitlede belirgin kalsifikasyon varsa kraniyofaringiom ve anevrizma ayırıcı tanıda düşünülür

Ölçütler ve sınıflamalar

Makroadenom boyut tanımı

≥10 mm

Normalde

Sella turcica hipofiz bezini barındırır; tabanı sfenoid sinüs tavanına, arka sınırı dorsum sellae’ye komşudur. Kitle değerlendirilirken sella, suprasellar sistern, optik kiazma, iki kavernöz sinüs ve kavernöz ICA’nın konumları ile karşı tarafı karşılaştır.

Ayırıcı tanı

Sellar meningiom

dural tabanlı ekstraaksiyel kitle görünümü ile komşu kemikte hiperostoz veya kalsifikasyon destekleyebilir; kavernöz sinüs meningiomu kavernöz ICA’yı daraltabilir.

Kraniyofaringiom

özellikle adamantinomatöz tip suprasellar yerleşim gösterebilir; kistik-solid yapı ve mural kalsifikasyonlar ayırıcı tanıda ipucudur.

Rathke yarığı kisti

genellikle küçük, saf kistik ve kalsifikasyonsuz bir lezyondur.

Hipofiz metastazı

bilinen kanser öyküsü, arka hipofiz veya infundibulum tutulumu ya da sap kalınlaşması varsa ayırıcı tanıda düşünülür.

Parasellar anevrizma

soldurucu kitle görünümü verebilir; lezyon ile intrakraniyal arterlerin ilişkisi CTA veya MRA ile değerlendirilir.

Tuzaklar

• Kavernöz sinüs komşuluğu veya ICA’nın tümör tarafından sarılması, kompresyon ile gerçek sinüs invazyonunu her zaman ayırt ettirmez.
• Parsiyel tromboze anevrizma kontrastsız BT’de sellar kitleyi taklit edebilir; damar ile kese ilişkisi BTA veya MRA’da değerlendirilir.
• Apoplekside BT sellar kitleyi veya akut kanamayı gösterebilir, ancak BT’nin duyarlılığı sınırlıdır; MRI kanama, nekroz ve kiazma basısını daha iyi karakterize eder.

Kendini dene

1. Baş ağrısı nedeniyle çekilen BT’de sellar merkezli solid kitle sella’yı genişletiyor ve sella diyaframı düzeyinde daralarak suprasellar sisternaya uzanıyor; optik kiazma yukarı itilmiş. En olası lezyon nedir?

   • PitNET makroadenomu
   • Tuberkulum sella meningiomu
   • Kraniyofaringiom
   • Rathke yarığı kisti
   Cevabı göster

   PitNET makroadenomu. Sellar merkez, sella genişlemesi ve diyafram düzeyindeki daralmayla suprasellar uzanım makroadenom morfolojisini destekler. Meningiom dural tabanlı olabilir; kraniyofaringiomda kalsifikasyon bir ipucudur, Rathke yarığı kisti ise çoğunlukla saf kistik lezyondur.

2. Sellar kitleli hastada kavernöz ICA çevresindeki lezyonun kökeni belirsiz. Hangi görüntüleme adımı en doğrudan damar taklitçisini sınar?

   • BT anjiyografi
   • Kontrastsız kemik BT
   • Toraks HRCT
   • BT ürografi
   Cevabı göster

   BT anjiyografi. BTA, lezyonun opaklaşan arter lümeniyle devamlı olup olmadığını göstererek anevrizma olasılığını sınar. Kemik BT damar lümenini göstermez; toraks HRCT ve BT ürografi sellar damar anatomisini değerlendirmez.

İlgili konular

• Mikroadenom: BT’de sınırlı görünürlük
• Parasellar anevrizma: kritik taklitçi
• Hipofiz metastazı

Kaynaklar

Bu sayfadaki 38 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 32 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-09).

1. Imaging of pituitary tumors: an update with the 5th WHO Classifications—part 1. Pituitary neuroendocrine tumor (PitNET)/pituitary adenomalink.springer.com
2. Neoplasms and tumor-like lesions of the sellar region: imaging findings with correlation to pathology and 2021 WHO classificationpmc.ncbi.nlm.nih.gov
3. Diagnosis & Prognosis | Pituitary Tumors - National Cancer Institutecancer.gov
4. Pituitary Apoplexy: An Updated Reviewmdpi-res.com
5. Persistent Rhinosinusitis-Like Symptoms Revealing a Lactotroph Pituitary Neuroendocrine Tumour: A Case Reportpmc.ncbi.nlm.nih.gov
6. Integrin αvβ6 Expression in the Human Pituitary Gland and Pituitary Neuroendocrine Tumors: Immunohistochemical Characterization with Potential Relevance to αvβ6 PET/CT Pituitary Uptake and Theranostic Implicationspmc.ncbi.nlm.nih.gov
7. Foreign body granuloma mimicking pituitary adenoma: Case report and literature reviewpmc.ncbi.nlm.nih.gov
8. Redefining Pituitary Neuroendocrine Tumors in MEN1: Prevalence, Clinical Behavior, and Implications for Long-Term Surveillancepmc.ncbi.nlm.nih.gov
9. Increased E2F1 mRNA and miR-17-5p Expression Is Correlated to Invasiveness and Proliferation of Pituitary Neuroendocrine Tumours.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
10. Are PTTG1 variants associated with tumor characteristics and p53/Ki-67 expression in pituitary neuroendocrine tumors.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
11. Persistent Rhinosinusitis-Like Symptoms Revealing a Lactotroph Pituitary Neuroendocrine Tumour: A Case Report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
12. Diagnostic neuroimaging in neuro-ophthalmic disorders.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
13. A third ventricular floor-associated TTF-1-positive posterior pituitary tumor: illustrative case.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
14. Pediatric chiasmatic cavernoma hemorrhage: a case report and review of the literature.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
15. Unique presentation of superficial siderosis of the central nervous system following pituitary tumor surgery: a case report and literature review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
16. Sellar, suprasellar, and parasellar masses: Imaging features and neurosurgical approaches.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
17. Imaging of Skull Base Tumors.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
18. Integrin αvβ6 Expression in the Human Pituitary Gland and Pituitary Neuroendocrine Tumors: Immunohistochemical Characterization with Potential Relevance to αvβ6 PET/CT Pituitary Uptake and Theranostic Implications.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
19. Pituitary neuroendocrine tumors: imaging features, clinical relevance, and a proposal for standardized MRI reporting.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
20. link.springer.comlink.springer.com

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.