Hipofiz makroadenomu ve sellar kitle

Özet

PitNET (hipofiz nöroendokrin tümörü) adenohipofizden kaynaklanır; en büyük çapı 10 mm veya daha fazla olanlar makroadenom olarak adlandırılır ve suprasellar sistern, kavernöz sinüs ya da sfenoid sinüse uzanabilir. Suprasellar uzanım optik kiazmaya bası yaparak görme alanı kusuruna, kavernöz sinüs tutulumu okülomotor dâhil kafa çiftlerinde bulguya yol açabilir; tümör içi kanama veya infarkt akut baş ağrısıyla seyreden hipofiz apopleksisini düşündürür. BT, özellikle kemik penceresinde sellar genişlemesini, kemik yeniden şekillenmesini ve sfenoid kemik-sinüs ilişkisini gösterebilir; yumuşak doku sınırları ve parasellar uzanım için sellar protokollü MRG üstündür. BT'nin sınırlı yumuşak doku kontrastı nedeniyle optik kiazma basısı veya kavernöz sinüs uzanımı şüpheli ya da belirsizse sellar MRG ile değerlendirilmelidir.

Faz ve pencere

Kontrastsız tanısal

Kontrastsız BT'de sellar kitle, sella genişlemesi ve suprasellar uzanım değerlendirilir; makroadenom yoğunluğu hipofiz dokusuna benzer olabilir, kistik veya hemorajik alanlar görünümü heterojenleştirebilir. BT kemik yeniden şekillenmesini ve akut kanamayı gösterebilir, ancak PitNET ve mikroadenom değerlendirmesinde sellar protokollü, gerekirse dinamik kontrastlı MRG tercih edilir.

Önerilen pencereler: Beyin (G 80 / M 40), Kemik (G 1800 / M 400), Yumuşak doku (G 400 / M 40).

BT bulguları

• Sellar genişleme — sella turcica’nın AP ve transvers boyutlarının arttığını değerlendirin; önceki inceleme varsa kemik konturundaki değişimi karşılaştırın.
• Dorsum sellae ve sellar tabanda kemik yeniden şekillenmesi — makroadenomda sellar genişleme ve komşu kemik yeniden şekillenmesi görülebilir; belirgin kemik destrüksiyonu eşlik ederse ayırıcı tanıyı genişletin.
• Suprasellar uzanım — sellar kitlenin diyafragma sellae üzerine uzanıp suprasellar sisternle ilişkisini değerlendirin.
• Kiazma ve üçüncü ventrikül komşuluğu — yukarı uzanan kitlenin optik kiazma, hipotalamus ve üçüncü ventrikül tabanıyla ilişkisi kaydedilir; BT bası derecesini sınırlı gösterir.
• Kavernöz sinüs ve kavernöz ICA ilişkisi — lateral uzanım, kavernöz ICA çevrelenmesi veya kontur yer değiştirmesi kaydedilir; bu bulgular BT'de şüphe oluşturabilir, kavernöz sinüs uzanımı sellar MRG ile daha güvenilir değerlendirilir.
• Sfenoid sinüs uzanımı — sellar tabandaki defekt, sinüs içindeki kitle devamlılığı ve komşu klivus korteksi incelenir.
• Tümör içi dejenerasyon — heterojenite, kistik alan veya hiperdens kan ürünü olabilir; akut klinik varsa apopleksi için ayrı değerlendirme gerekir.

Ölçütler ve sınıflamalar

Makroadenom boyut tanımı

≥10 mm

Normalde

Normal hipofiz bezi sella turcica içinde yer alır; diyafragma sellae sella üzerinde çatı oluşturur, suprasellar sistern ve optik kiazma bunun üst komşuluğundadır. BT'de sellar taban ve dorsum sellae kemik konturunu, kitle varsa kavernöz ICA ile ilişkisini değerlendirin; damar komşuluğu tek başına invazyonu göstermez.

Ayırıcı tanı

Kraniyofaringiom

sellar-suprasellar veya infundibular merkez, kistik-solid yapı ve kalsifikasyon eşliği ayırıcı tanıda yardımcıdır; bu özelliklerin tümü her olguda bulunmayabilir.

Sellar meningiom

MRG’de dura tabanlı ekstraaksiyel yerleşim, homojen belirgin kontrastlanma ve bazen dural kuyruk ayırıcı tanıda yardımcı olabilir.

Rathke yarığı kisti

MRG’de kistik yapıda olup ≥2 mm duvar kalınlaşması veya septasyon yokluğu RCC lehine ayırıcı tanı bulgusudur; sıvı-sıvı seviyesi ise adenomada özgül bulunur ve BT tek başına kesin ayırım için yetersizdir.

Sellar internal karotid anevrizması

kalsifiye duvar veya kavernöz ICA lümeniyle devamlılık şüphesi olabilir; vasküler köken kuşkusunda BT/MR anjiyografiyle damar lümeni ve kitle-damar ilişkisi değerlendirilir.

Hipofiz metastazı

kısa sürede artan sellar kitlenin büyümesi, arka hipofiz parlak noktasının kaybolması ve diyabet insipidusu gibi akut bulgular sellar metastaz şüphesini artırır; MRG ve klinik öykü ile değerlendirilir.

Tuzaklar

• Sella genişlemesini tek başına adenoma özgü kabul etmeyin; sellar bölgedeki farklı kitle ve tümör benzeri süreçler benzer yerleşim gösterebilir.
• BT'nin yumuşak doku kontrastı sınırlıdır; kiazma basısı net seçilmiyorsa bunu normal diye dışlamayın ve sellar MRG ile değerlendirin.
• Kavernöz sinüs komşuluğunu invazyonla eşitlemeyin; BT damar-kitle ilişkisini gösterebilse de kavernöz sinüs uzanımını sellar MRG daha iyi değerlendirir.

Kendini dene

1. Uzun süredir baş ağrısı olan erişkinde hipofiz bezinden kaynaklandığı düşünülen, 18 mm solid sellar kitle sella turcica'yı genişletip suprasellar sistern içine uzanıyor; BT'de belirgin kalsifikasyon görülmüyor. En olası lezyon nedir?

   • Hipofiz makroadenomu
   • Kraniyofaringiom
   • Sellar meningiom
   • Rathke yarığı kisti
   Cevabı göster

   Hipofiz makroadenomu. Hipofiz bezinden kaynaklanan ve 18 mm ölçülen kitle, ≥10 mm boyut ölçütüyle makroadenom olarak sınıflanır; sella genişlemesi ve suprasellar uzanım bu tanıyı destekler. Kraniyofaringiomda kistik-solid yapı ve kalsifikasyon eşlik edebilir; meningiom dura tabanlı ekstraaksiyel yerleşim ve belirgin homojen kontrastlanma, Rathke kisti ise orta hatta kistik ve genellikle kalsifikasyonsuz yapı gösterebilir.

2. Sellar kitlenin yanında kavernöz ICA çevrelenmiş gibi görünüyor; kemik penceresinde kesin destrüksiyon yok. Hangi yorum en doğrudur?

   • Anevrizma kesin
   • Kavernöz sinüs invazyonu kanıtlandı
   • MRG ile değerlendirilmelidir
   • Normal varyant kesin
   Cevabı göster

   MRG ile değerlendirilmelidir. BT'de ICA çevrelenmesi veya kavernöz sinüs komşuluğu tek başına invazyon derecesini kanıtlamaz; sellar MRG yumuşak doku ve parasellar uzanımı daha iyi gösterir. Anevrizma olasılığında damar lümeni BT anjiyografi veya MR anjiyografiyle değerlendirilir.

İlgili konular

• Kraniyofaringiom
• Rathke yarığı kisti

Kaynaklar

Bu sayfadaki 37 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 8 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Pituitary Tumors Treatment (PDQ®) - Health Professional Versioncancer.gov
2. Pituitary incidentaloma: a Pituitary Society international consensus guideline statementnature.com
3. Neoplasms and tumor-like lesions of the sellar region: imaging findings with correlation to pathology and 2021 WHO classificationpmc.ncbi.nlm.nih.gov
4. Functional pituitary adenoma imaginglink.springer.com
5. Pituitary macroadenoma: less common neuroimaging features in a common lesionrb.org.br
6. Pituitary Apoplexy: An Updated Reviewpubmed.ncbi.nlm.nih.gov
7. Radiological Differentiation of Pituitary Adenomas From Other Sellar Masses: A Systematic Reviewpmc.ncbi.nlm.nih.gov
8. Trauma Unmasking Pituitary Apoplexy: Coexisting Epidural Hematoma and Sellar Mass - A Case Report with Selected Cases from the Literaturepmc.ncbi.nlm.nih.gov
9. Severe Hypernatraemia Secondary to Adipsia Associated With a Pituitary Macroadenoma in a Dog: A Case Reportpmc.ncbi.nlm.nih.gov
10. The Great Pretender in the Sella: A Rare Doughnut-Shaped Partially Thrombosed Internal Carotid Artery Aneurysm Mimicking Pituitary Macroadenomapmc.ncbi.nlm.nih.gov
11. Atypical Presentation of Panhypopituitarism.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
12. Intrasellar xanthogranuloma mimicking macroadenoma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
13. Primary Sellar Paraganglioma: Case Report with Literature Review and Immunohistochemistry Resource.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
14. Takotsubo cardiomyopathy in a patient with pituitary adenoma and secondary adrenal insufficiency.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
15. Shrinkage of a pituitary metastasis of melanoma induced by pembrolizumab: a case report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
16. 68Ga DOTATATE PET/CT of Synchronous Meningioma and Prolactinoma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
17. Prospective Evaluation of Incidental Pituitary Imaging Findings in the Sella Turcica.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
18. Diabetes insipidus and panhypopituitarism as a first presentation of silent adenocarcinoma of lung: a case report and literature review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
19. Imaging findings of immunoglobin G4-related hypophysitis: A case report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
20. Case report: A rare case of thyrotropin-secreting pituitary macroadenoma with diffuse calcification presenting with hyperthyroidism and literature review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
21. Ectopic acromegaly due to a pancreatic neuroendocrine tumor producing growth hormone-releasing hormone.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
22. Symptomatic Pituitary Metastasis as Initial Manifestation of Renal Cell Carcinoma: Case Report and Review of Literature.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
23. Acute Unilateral Oculomotor Nerve Palsy as the Initial Presenting Sign of Nonfunctioning Apoplectic Gonadotroph Adenoma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
24. Gonadotropin-Secreting Pituitary Macroadenoma Complicated With Hemorrhagic Apoplexy in 18F-FDG PET/CT.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
25. Papillary craniopharyngioma following an initial diagnosis of Rathke cleft cyst: a case report and narrative review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
26. A third ventricular floor-associated TTF-1-positive posterior pituitary tumor: illustrative case.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
27. SMARCB1-deficient sinonasal carcinoma in a pediatric patient: Imaging findings and differential diagnosis of a rare entity.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
28. A Clival Mass Posing a Diagnostic Challenge: Pituitary Adenoma With Rathke Cleft Cyst Mimicking Chordoma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
29. Radiological Differentiation of Pituitary Adenomas From Other Sellar Masses: A Systematic Review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
30. Multidisciplinary Management of Pediatric Craniopharyngioma: From Diagnosis to Long-Term Outcomes.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
31. Postoperative Pituitary MRI Findings in Acromegaly: A Pictorial Review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
32. Pituitary neuroendocrine tumors: imaging features, clinical relevance, and a proposal for standardized MRI reporting.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
33. A sellar mass as the initial presentation of pituitary infiltration by diffuse large B-cell lymphoma: a case report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
34. Trauma Unmasking Pituitary Apoplexy: Coexisting Epidural Hematoma and Sellar Mass - A Case Report with Selected Cases from the Literature.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
35. Severe Hypernatraemia Secondary to Adipsia Associated With a Pituitary Macroadenoma in a Dog: A Case Report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
36. Central Diabetes Insipidus as a Rare Presentation of Small Cell Lung Cancer: A Case Report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.