Dalak yaralanması

Özet

Dalak, künt karın travmasında en sık yaralanan abdominal organdır; abdominal organ yaralanmalarının yaklaşık üçte birini oluşturur. IV kontrastlı BT, parankim yırtığının derinliğini, subkapsüler ya da parankimal hematomu, damar yaralanmasını ve hemoperitoneumu aynı incelemede değerlendirebilir. 2018 AAST derecelemesi parankim hasarının yanı sıra splenik vasküler yaralanmaları da sınıflamaya katar; arteriyel faz, psödoanevrizma gibi damar yaralanmalarının saptanmasını artırabilir. Dalak yaralanmasını izleyen dönemde gecikmiş kanama veya rüptür gelişebilir; BT’deki vasküler odaklar bu nedenle dikkatle değerlendirilir.

Faz ve pencere

Portal tanısal

Portal venöz fazda dalak parankimindeki lineer ya da dallanan hipodens yarık, kama biçimli devaskülarize alan, subkapsüler lentiform hematom ve perisplenik kan değerlendirilir; aktif ekstravazasyon bu fazda da görülebilir.

Arteriyel tanısal

Psödoanevrizma arteriyel kan havuzunu izleyen sınırlı kontrast kesesi olarak görünür; aktif ekstravazasyon ise damar dışına çıkan çizgisel ya da nodüler kontrast odağı şeklinde belirir. Kanama odağının yerini değerlendirmek için yaralanma çevresindeki damarlar ve dalak hilusu dalları incelenir.

Gecikmiş tanısal

Gecikmiş BT'de psödoanevrizma boyut değiştirmeden sabit kalırken, aktif ekstravazasyonda kontrast birikimi büyür ve sınırları bulanıklaşarak komşu hematom içine yayılabilir.

Önerilen pencereler: Batın (G 400 / M 50), Anjiyo (G 600 / M 150).

BT bulguları

• Parankim yırtığı — dalak kapsülünden içeri uzanan lineer veya dallanan hipodens alan; yırtık derinliği AAST derecelendirmesinde ölçülür.
• İntraparenkimal hematom — dalak parankimi içinde kapsülü sağlam bırakan sınırlı kanama odağı; AAST derecesinde hematom çapı değerlendirilir.
• Subkapsüler hematom — sağlam kapsül ile parankim arasında hilal ya da lentiform koleksiyon.
• Devaskülarizasyon — segmental veya hiler damar yaralanmasıyla ilişkili, kontrastlanmayan parankim alanı; etkilenen parankim oranı AAST derecesi açısından önemlidir.
• Psödoanevrizma — arteriyel fazda damar kan havuzunu izleyen, sınırlı konturlu intraparenkimal kontrast kesesi; dalak içi damar yaralanması olarak değerlendirilir.
• Aktif ekstravazasyon — damar dışına çıkan kontrast odağı; sonraki fazda boyutu ya da birikimi artabilir ve komşu hematom içine yayılabilir.
• Hemoperitoneum — perisplenik veya diğer peritoneal alanlarda serbest kan görülebilir.

Ölçütler ve sınıflamalar

AAST 2018 derece I parankim yırtığı

parankim derinliği <1 cm

AAST 2018 derece II parankim yırtığı

parankim derinliği 1–3 cm

AAST 2018 derece III parankim yırtığı

parankim derinliği >3 cm

AAST 2018 derece IV devaskülarizasyon

dalak parankiminin >%25’i

AAST Dalak Organ Yaralanma Ölçeği (OIS), 2018 revizyonu

I: <%10 yüzey alanını tutan subkapsüler hematom veya <1 cm derinlikte kapsüler yırtık. II: %10–50 yüzey alanını tutan subkapsüler hematom, <5 cm intraparenkimal hematom veya 1–3 cm derinlikte parankim yırtığı. III: >%50 yüzey alanını tutan ya da rüptüre subkapsüler/parankimal hematom, ≥5 cm intraparenkimal hematom veya >3 cm derinlikte parankim yırtığı. IV: >%25 devaskülarizasyon oluşturan segmental/hiler damar yırtığı, başka bir splenik vasküler yaralanma veya kapsül içinde sınırlı aktif kanama. V: parçalanmış dalak veya dalak dışına/peritona uzanan aktif kanama; aynı organdaki birden çok derece I–II yaralanma derece III’e yükseltilir.

Normalde

Normal dalakta arteriyel fazda geçici heterojen ('zebra') kontrastlanma görülür ve portal venöz fazda kontrastlanma homojenleşir. Arteriyel fazdaki geçici heterojen ('zebra') desen portal venöz fazda homojen kontrastlanmayla yerini bırakmalıdır; şüpheli alan portal fazda da devam ediyorsa parankim yırtığı düşünülmelidir.

Ayırıcı tanı

Dalak infarktı

periferik kama biçimli hipodens alan oluşturabilir; akut dönemde sınırları silik olabilir, klinik bağlam ve kapsüler/parankimal yırtık bulgularının varlığı ayrımda yardımcıdır.

Dalak psödoanevrizması

arteriyel fazda damar yoğunluğunda sınırlı bir kontrast odaklanmasıdır; aktif kanamadan farklı olarak gecikmiş fazlarda boyut artışı veya kontrast birikimi göstermez.

Basit dalak kisti

düzgün sınırlı, düşük atenüasyonlu ve kontrastlanmayan lezyondur; travma sonrası psödokist ve kanamalı kist gibi istisnalar nedeniyle içerik ve çevre bulgular da değerlendirilir.

Dalak hemanjiyomu

iyi sınırlı fokal kitlede erken periferik nodüler ve ilerleyici kontrastlanma gösterebilir; bu kontrastlanma örüntüsü lineer parankim yırtığından farklıdır.

Tuzaklar

• Arteriyel fazdaki fizyolojik zebra dalak görünümü yırtıkla karıştırılabilir; portal venöz fazda homojenleşmesi ve kapsüle uzanan yapısal yarık bulunmaması normal varyantı destekler.
• Psödoanevrizma ile aktif ekstravazasyonu tek fazda ayırmak güç olabilir; arteriyel, portal venöz ve seçilmiş olgularda gecikmiş görüntülerde odağın kan havuzunu izleyip izlemediğini ve boyut değişimini değerlendirin.
• Hafif ekstravazasyon yaralanma odağına sınırlı kalıp “sentinel clot” görünümü oluşturabilir.

Kendini dene

1. Arteriyel BT’de dalak içindeki sınırlı odak damar havuzuyla aynı yoğunlukta opaklaşıyor; portal ve gecikmiş fazlarda boyutu değişmiyor ve damarla aynı kontrast davranışını koruyor. Odak nedir?

   • Psödoanevrizma
   • Aktif ekstravazasyon
   • Dalak infarktı
   • Dalak kisti
   Cevabı göster

   Psödoanevrizma. Fazlar boyunca sınırlı kalan ve damar kan havuzunu izleyen kese psödoanevrizmayı destekler. Aktif ekstravazasyonda kontrast birikimi gecikmiş fazda büyüyebilir; infarkt kontrastlanmayan parankim alanı, basit kist ise sıvı attenüasyonunda kontrastlanmayan lezyondur.

2. Dalak travması sonrası BT arteriyel fazda intra-parenkimal damar yoğunluğunda sınırlı bir odak saptanıyor. Gecikmiş fazda bu odaktaki kontrast miktarı değişmiyor ve sınırları belirgin kalıyor. En olası tanımız nedir?

   • Aktif ekstravazasyon
   • Psödoanevrizma
   • Dalak infarktı
   • Devaskülarizasyon
   Cevabı göster

   Psödoanevrizma. Aktif kanamada gecikmiş fazda kontrast birikimi büyür ve sınırlar bulanıklaşırken, psödoanevrizmde boyut artışı ve progresyon gözlenmez. İnfarkt kontrastlanmaz, devaskülarizasyon ise perfüzyon kaybıdır.

Bu konunun yer aldığı turlar

• Politravma (tüm gövde) BT'si

İlgili konular

• Dalakta aktif kontrast ekstravazasyonu
• Travma sonrası splenik psödoanevrizma

Kaynaklar

Bu sayfadaki 48 cümle ve 2 quiz sorusu aşağıdaki kaynaklardan alıntılarla tek tek karşılaştırıldı; 38 cümle bu karşılaştırmada düzeltildi (2026-10-08).

1. Organ Injury Scale Revisions (2018–)aast.org
2. Grading Abdominal Trauma: Changes in and Implications of the Revised 2018 AAST-OIS for the Spleen, Liver, and Kidneypubs.rsna.org
3. Imaging findings of splenic emergencies: a pictorial reviewpmc.ncbi.nlm.nih.gov
4. MDCT findings of Splenic Pathologypmc.ncbi.nlm.nih.gov
5. Multimodality Imaging Features of Various Splenic Lesions: Clinical and Histopathologic Correlationpmc.ncbi.nlm.nih.gov
6. Thoracic splenosis initially misdiagnosed as lung neoplasms: An unusual case and literature reviewpmc.ncbi.nlm.nih.gov
7. Beyond trauma: a case-based imaging review of spontaneous splenic rupturepmc.ncbi.nlm.nih.gov
8. Contrast-enhanced Ultrasound as a Method of Splenic Injury Assessmentpmc.ncbi.nlm.nih.gov
9. [Acute abdominal trauma].pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
10. Management of splenic and pancreatic trauma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
11. Contemporary management of adult splenic injuries: What you need to know.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
12. Nonoperative management of blunt splenic injury: what is new?pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
13. Multidetector CT imaging of bariatric surgical complications: a pictorial review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
14. Dual-Energy CT: A Paradigm Shift in Acute Traumatic Abdomen.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
15. Splenic injury: diagnosis and management.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
16. Splenic rupture following routine colonoscopy.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
17. Selective non-operative management for penetrating splenic trauma: a systematic review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
18. Splenic injury during colonoscopy--a complication that warrants urgent attention.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
19. CT of splenosis: patterns and pitfalls.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
20. The role of laparoscopic splenectomy in traumatic splenic injury: a narrative review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
21. Splenic trauma: what is new?pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
22. Splenic Injury Following Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography: A Case Report and Literature Review.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
23. Two Cases of Minor Blunt Splenic Injury Accompanied with Unexpected Fatal Delayed Splenic Rupture.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
24. Blunt splenic trauma: delayed-phase CT for differentiation of active hemorrhage from contained vascular injury in patients.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
25. Triple-phase helical computed tomography in dogs with solid splenic masses.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
26. Diffuse Infiltrative Splenic Lymphoma: Diagnostic Efficacy of Arterial-Phase CT.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
27. Pediatric Abdominal Trauma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
28. Abdominal trauma.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
29. Transforming dementia caregiver support with AI-powered social robotics.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
30. Integrating ontology and knowledge graphs for intelligent assessment and feedback in E-learning systems.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
31. Artificial Intelligence and the Psychology of Human Connection.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
32. Underlying thrombotic conditions in patients with splenic infarction: a 10-year retrospective analysis.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
33. An anatomical imposter in the left upper quadrant: Incidental beaver tail liver on chest computed tomography.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
34. FDG-avid pulse granulomas mimicking peritoneal metastases in colorectal cancer: a case report.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Eğitim amaçlıdır; hasta başında tanı ve tedavi kararının yerine geçmez. İçerik yapay zekâ destekli bir süreçle güncel literatüre göre cümle cümle kaynaklarla karşılaştırıldı, ancak uzman radyolog incelemesinden geçmedi. Klinik kararlarda güncel kılavuzları, kurum protokollerini ve radyoloji raporunu esas alın.